Het valt mij op dat ongelovigen, tijdens bijvoorbeeld discussies op het internet, regelmatig moeite lijken te hebben met het duidelijk maken waar hun moraal vandaan komt. En niet geheel onbegrijpelijk natuurlijk want als je geen basis hebt voor je moraal lijkt het mij ook vrij moeilijk uit te leggen waar die dan vandaan zou moeten komen. Ik vermoed ook dat ze misschien meer dan eens de vraag niet helemaal begrijpen omdat ze veelal verontwaardigd reageren met het antwoord dat ze wel zeker een moraal bezitten. Maar dat is de vraag niet, de vraag is waar je die moraal op baseert.
Toen ik op internet zocht wat de definitie van een moraal feitelijk is vertelde die mij dat het een serie ethische leefregels zijn die ons in wezen vertellen wat het verschil is tussen goed en kwaad. Mogelijke andere benamingen voor moraal zijn bijvoorbeeld ethiek, zedenleer of normbesef.
Gelovige mensen geloven, in de regel, in een zogenoemde “absolute” moraal. Dat is een moraal die onveranderlijk is en die daarom wel van een hogere macht dan de mens zelf moet afkomen omdat er, zoals je misschien wel weet, niets veranderlijker is dan de mens. En ik denk dat het geen verrassing is dat die hogere macht naar mijn mening natuurlijk de God van de Bijbel is. Ik denk dat Gods wetten zo goed zijn omdat Gods wezen alleen maar goed is en dat er in Hem geen enkele slechtheid of onwaarheid te vinden is. Daarom komt volgens mij alleen de God van de Bijbel in aanmerking als absolute morele standaard voor ons.
“En dit is de boodschap die wij van Hem gehoord hebben en aan u verkondigen, dat God licht is en dat in Hem in het geheel geen duisternis is”. 1 Johannes 1 vers 5
Mensen die daarentegen niet geloven dat er een God bestaat maar denken dat de mens zelf de hoogste intelligentie is in het universum zijn daarom naar mijn idee eigenlijk wel verplicht te geloven in een “relatieve”,dus veranderlijke, moraal omdat er niets hoger is dan zijzelf. En als je zelf de hoogste standaard bent, zul je die standaard dus toch in jezelf moeten zoeken. Of mogelijk misschien andere mensen die je wilt navolgen omdat je ze hoger inschat dan jezelf, zoals wellicht een politieke partij, de overheid, bepaalde rechters of één of andere leider?
Het probleem met een relatieve moraal is echter dat je er niemand echt op kunt aanspreken omdat iedereen uiteindelijk toch zelf bepaalt wat goed is in hun eigen ogen en ze kunnen met hetzelfde gemak ook zo weer van gedachten veranderen. Dat is het logische gevolg van het niet bezitten van een absolute standaard.
Iemand die ook zo zijn eigen zelfbedachte moraal had was de massamoordenaar hitler, wiens naam ik overigens bewust niet met een hoofdletter schrijf. Hij geloofde vurig in het bestaan van de menselijke evolutie en was er van overtuigd dat het Duitse ras het meest geëvolueerde ras was dat er bestond. Deze zogenoemde “übermenschen” waren dan ook de enige mensen die volgens hem enige waarde hadden. De rest van de mensheid kon je volgens hem zien als mislukkingen van de evolutie die je zonder al te veel schuldgevoel kon uitroeien. Wat hij dan ook veelvuldig deed, hij mag zich daarom scharen in het rijtje van de grootste mensenmoordenaars ooit in de geschiedenis van de mensheid.
Ondanks wat je ook gelooft of niet gelooft denk ik dat de meeste mensen de daden van hitler zeer verwerpelijk vinden. Toch blijft de vraag, op welke grond keur je dan zijn daden af? Dit was namelijk ook een probleem tijdens de Neurenbergprocessen omdat veel nazi-kopstukken die daar terecht stonden, aanvoerden dat ze niet schuldig waren omdat ze alleen maar de wetten van hun land hadden gevolgd. Eén van de argumenten van de aanklagers was dat ze zich schuldig hadden gemaakt aan het overtreden van een hogere wet dan die van hun eigen land. En daar ben ik het natuurlijk roerend mee eens, maar als je niet gelooft in een hogere macht, over welke hogere wet heb je het dan precies?
Misschien zeg je wel als atheïst dat alles tot nu toe toch goed heeft uitgepakt? En geloof je dat alles zo is zoals het is door de miraculeuze uitkomst van de evolutie die alles automatisch in goede banen leidt? Je vergeet dan wel weer even voor het gemak dat onze maatschappijen in het vrije westen, tot voor kort, zo goed functioneerden dankzij het Joods-christelijke gedachtengoed. Het stichten van ziekenhuizen en universiteiten, democratie, scholing voor iedereen, ons rechtssysteem, afschaffing van de slavernij, opkomst van de wetenschap, betere gezondheid van mens en dier, allemaal begonnen onder de invloed van de Bijbel.
Of wil je misschien zeggen dat bijvoorbeeld het Midden-Oosten onder de invloed van de Islam of het atheïsme van Rusland uit de twintigste eeuw het beter hebben gedaan?
Als je als ongelovige zegt dat iets goed of slecht is doe je dat aan de hand van een denkbeeldige maatstaf. Alleen is die maatstaf inderdaad niets anders dan een denkbeeld, het is feitelijk gewoon jouw mening. En maak je als atheïst dan toch een hoop poeha over een morele kwestie bedenk dan dat je die moraal als het ware leent van het christendom. Nogmaals, omdat je zelf de basis voor morele kwesties mist. Bijvoorbeeld, is moorden slecht? Ja natuurlijk hoor ik je zeggen, toch vinden de meeste atheïsten het geen enkel probleem om nu baby’s te laten vermoorden in de baarmoeder terwijl dat vijftig jaar geleden nog gezien werd als een gruweldaad. Dus onze moraal is op dit gebied in een relatief korte tijd volledig omgeturnd. Dus vijftig jaar geleden is een daad zeer slecht, vijftig jaar later is die daad plotseling goed? Je houdt je hart vast voor wat voor gruwelijkheden er over vijftig jaar dan “goed” worden gevonden.
Het doden van ongeboren kinderen laat de voorstanders van de abortuspraktijken dus blijkbaar koud maar ik weet zeker dat ze wel heel verhit zouden reageren als ik ze zou vragen wat precies het verschil is tussen hun moraliteit en die van hitler? Toch is dat een volstrekt legitieme vraag want beëindigde hitler ook niet zonder al te veel gewetensbezwaren de levens van ongewenste personen?
Kun je dit serieus een morele vooruitgang noemen of moeten we het gewoon noemen zoals het is, de verloedering van onze “eens” christelijke maatschappij? En dat is zo jammer want het is zo veel gemakkelijker om je maatschappij af te breken maar zeker niet zo gemakkelijk om het weer op te bouwen. Nu ik er zo over nadenk, is het eigenlijk niet logisch dat als je niet weet waar je je moraal op baseert, je dan ook niet weet wat je op dat gebied allemaal weg gooit?
Denk trouwens niet dat je morele voorkeuren in dit leven volledig vrijblijvend zijn. Over niet al te lange tijd zullen wij allemaal verantwoording moeten afleggen voor onze morele beslissingen.
“De slotsom van al wat door u gehoord is, is dit: Vrees God, en houd u aan Zijn geboden, want dit geldt voor alle mensen. God zal namelijk elke daad in het gericht brengen, met alles wat verborgen is, hetzij goed, hetzij kwaad”. Prediker 12 vers 13 en 14
Ik vind het opvallend dat veel dingen zonder God niet werken. Waarom zijn wij hier bijvoorbeeld op deze aarde? Zonder God is daar geen zinnig woord over te zeggen en is alles volledig zinloos. Waarom zou ik ervoor kiezen goed te leven in plaats van slecht te leven? Zonder ultieme Rechter is dat zinloos. Waarom zou ik mij schuldig voelen over wat dan ook en vergeving vragen? Zonder God die kan en wil vergeven wordt er niet vergeven en is je schuldgevoel zinloos. Hebben wij een vrije wil? Een materialist gelooft dat alles bestaat uit materie inclusief de denkprocessen in je hoofd, je doet dus feitelijk wat je hersenen vertellen dat je moet doen. Zelfs als je op één of andere manier als materialist toch gelooft dat je een vrije wil hebt is het nog zinloos. Want wat je in dit leven doet of niet doet maakt geen moer uit, want geen God, geen consequenties en dus zinloos. En natuurlijk zo ook met ons onderwerp, de moraal. Zonder een oneindig goede God is er geen basis voor een absolute moraal en is alles wederom niets meer dan een mening van iemand en is daarom alweer zinloos.
“Want er is één God. Er is ook één Middelaar tussen God en mensen, de mens Christus Jezus”. 1 Timotheüs 2 vers 5
Uiteindelijk draait dit leven om welke keuzes je maakt, zinloos of zinvol. Het is volgens mij niet heel erg ingewikkeld want “zinloos” is gewoon iedere keuze waar de naam van de Here Jezus niet in voorkomt. Maar wil je liever een zinvol en hoopvol leven met een geweldige toekomst verwachting, keer je dan tot de ultieme Zingever, Hij kent je al heel lang bij je naam.
Maar bedenk wel: om de “juiste” keuze te maken heb je wel de “juiste” moraal nodig, want hoe weet je anders wat de “juiste” keuze is?